ความเห็นของผมต่อร่างแผนพัฒนาดิจิทัลเศรษฐกิจและสังคม

12662638_601498169997527_5577768699898697495_n

ผมได้มีโอกาสอ่านร่างแผนพัฒนาดิจิทัลเศรษฐกิจและสังคมของกระทรวงเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารที่ผ่านคณะกรรมการ Digital Economy ไปเมื่อวันจันทร์ที่ 8 กุมภาพันธ์ 2559 ที่ผ่านมาและทีมงานก็ได้จัให้มีประชาพิจารณ์สำหรับภาคเอกชนเมื่อวันจันทร์ที่ผ่านมา ทั้งนี้เอกสารรายละเอียดของแผนสามารถดาวน์โหลดได้ที่ http://www.digitalthailand.in.th/

ทั้งนี้ในตัวร่างได้กำหนดยุทธศาสตร์ไว้ 6 ด้านคือ

  • ยุทธศาสตร์ที่ 1: พัฒนาโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลประสิทธิภาพสูงให้ครอบคลุมทั่วประเทศ
  • ยุทธศาสตร์ที่ 2: ขับเคลื่อนเศรษฐกิจด้วยเทคโนโลยีดิจิทัล
  • ยุทธศาสตร์ที่ 3: สร้างสังคมคุณภาพด้วยเทคโนโลยีดิจิทัล
  • ยุทธศาสตร์ที่ 4: ปรับเปลี่ยนภาครัฐสู่การเป็นรัฐบาลดิจิทัล
  • ยุทธศาสตร์ที่ 5: พัฒนากาลังคนให้พร้อมเข้าสู่ยุคเศรษฐกิจและสังคมดิจิทัล
  • ยุทธศาสตร์ที่ 6: สร้างความเชื่อมั่นในการใช้เทคโนโลยีดิจิทัล
และได้กำหนดภูมิทัศน์ดิจิทัลของไทยในระยะ20 ปีที่จะขับเคลื่อนจาก Digital Foundation สู่ Global Digital Leadership  ดังรูปที่ 1
Screenshot 2016-02-16 09.19.38
รูปที่  1 ภูมิทัศน์ดิจิทัลของไทยในระยะ20 ปี

แผนพัฒนานี้เป็นแผนที่เขียนได้ดีเช่นเดียวกับแผน IT 2010 และ IT 2020 ของกระทรวงไอซีทีเคยได้รับการอนุมัติ ซึ่งถ้าเรามองต่อจะเห็นว่าทุกครั้งที่เราจัดทำแผน เราจะได้แผนงานที่ดีและเป็นที่น่าชื่นชมแต่ปัญหาของประเทศเราคือแผนขาดการนำไปปฎิบัติจริงๆเพราะไม่มีแผนปฎิบัติ.ไม่มีการจัดสรรงบประมาณตามแผน และหน่วยงานอื่นๆมักไม่ให้ความร่วมมือ ที่ซ้ำร้ายไปกว่านั้นคือมักจะเปลี่ยนหรือเขียนแผนใหม่เมื่อเปลี่ยนรัฐบาล แผนเลยขาดความต่อเนื่องและหน่วยงานน้อยอย่างมากที่ได้มีการปฎิบัติตามแผน เช่นเดียวกันแผนฉบับนี้ก็ไม่มีใครสามารถยืนยันได้หรอกครับว่ารัฐบาลใหม่เข้ามาจะทำตามแผนนี้หรือไม่โดยจะไม่มีแผนใหม่ ดังจะเห็นได้ว่าล่าสุดแม้แต่สื่อบางฉบับก็มีการเปรียบเทียบแผนชุดนี้กับแผนของรัฐมนตรีท่านที่พ้นจากตำแหน่งไปทั้งที่มันก็คือเรื่องเดียวกัน แต่ในความคิดของสื่อหรือประชาชนจำนวนหนึ่งมองว่ามันเป็นแผนของรัฐมนตรีของรัฐบาลชุดนี้แต่ไม่ใช่ยุทธศาสตตร์ชาติก็เพราะมันมีบทเรียนให้ศึกษาว่าแผนส่วนใหญ่จะเปลี่ยนไปเมื่อเปลี่ยนรัฐบาล สรุปหน่วยงานของรัฐก็จะวนอยู่กับการเขียนแผนที่ไม่มีการปฎิบัติ จนบางครั้งเกิดคำถามว่าแล้วทำไมเราต้องเขียนแผนอะไรมากมาย เอาสั้นๆพอสังเขปพอแล้วมี Action ลงมือปฎิบัติจริงจังจะดีกว่า

แต่ถ้าย้อนกลับมาดูแผนนี้ ก็คงมีประเด็นที่น่าสนใจคือ แผนครอบคลุมคำว่าดิจิทัลกว้างไปแทบทุกเรื่อง โดยขาดการ Focus ว่าเราจะเน้นด้านดิจิทัลใดอย่างไร จะเป็นผู้บริโภคที่นำเทคโนโลยีมาใช้อย่างชาญฉลาดหรือจะมุ่งเน้นเป็นผู้ผลิตของโลกที่ต้องให้คำสัญกับการวิจัยและพัฒนา หรือจะมุ่งเน้นเทคโนโลยีในด้านใดที่จะเป็นจุดเด่นของบ้านเราเช่น จะทำ Digital Content, E-Commerce, Big Data, Cloud Computing หรือ IoT แต่ดูเหมือนว่าเราจะแตะไปทุกเรื่องแบบขาดแผนการที่ดี

แผนขาดการพูดถึง ค่านิยมหรือเอกลักษณ์ที่เป็น Core Value ของบ้านเรา การที่ไม่มีค่านิยมมันก็ไม่สามารถจะกำหนดทิศทางด้านดิจทัลได้ เช่นอะไรคือ Core Value  ของประชาชนด้านดิจิทัล เราจะมองว่าประชากรจะเป็นผู้บริโภคที่มีคุณค่าที่จะเข้าสู่สังคมแห่งการแบ่งปันหรือเราจะมองว่าเป็นผู้ผลิต หรือ Core Value ของภาคราชการที่จะปรับเปลี่ยนสู่การนำดิจิทัลมาบริการประชาชน ลดระบบเจ้าขุนมูลนายแบบเดิม ประชาชนสามารถเข้าหาข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ผ่านการสื่อสารดิจิทัลหรือไม่ มันเหมือนกับที่รัฐบาลพยายามกำหนดค่านิยม 12  ประการ แต่นั้นคือค่านิยมของประชาชนไทย แต่อะไรคือค่านิยมหรือเอกลักษณ์ด้านดิจทัลของบ้านเรา

ประเด็นถัดมาแผนนี้ยังขาดความชัดเจนเรื่องการพัฒนาบุคลากรว่าจะสอดคล้องกับแผนปฏิรูปการศึกษาของประเทศอย่างไร เราไม่ได้ประเมินว่าบุคลากรของบ้านเราเข้มแข็งแค่ไหนเรามีช่องว่างเทียบกับต่างประเทศอย่างไร เราควรจะสร้างบุคลากรที่มีความเชี่ยวชาญทางด้านไหน และมีความเป็นไปได้มากน้อยแค่ไหนที่เราจะก้าวสู่การเป็น Global Digital Leadership ในอีก20ปีข้างหน้าในเมื่อเราไม่มีการพูดถึงการศึกษาด้านดิจิทัลในระดับประถมศึกษาหรือมัธยมศึกษาขนาดที่ประเทศที่เป็นผุ้นำด้านดิจิทัลโลกอย่างสหรัฐอเมริกาประกาศนโยบาย Computer Science forAll สำหรับนักเรียนทั่วประเทศ ทุ่มเงินนับแสนล้านเหรียญ ถึงแม้ว่าในแผนจะระบุไว้ยุทธศาสตร์ที่ 4 ข้อ 2.2 ว่าจะ2.2 เพิ่มปริมาณและคุณภาพของบุคลากรที่มีความเชี่ยวชาญทางด้านดิจิทัล แต่ดูแล้วยากมากถ้าเราไม่ไปโยงกับการศึกษาขั้นพื้นฐานที่เราล้มเหลวด้านวิทยาศาตร์และเทคโนโลยี เราต้องสร้างตั้งแต่เด็กเล็กใช้เวลา  15-20  ปี แต่ในแผนกลับมองว่าใช้เวลาเพียง  1 ปี 6 เดือนจะสามารถทำให้บุคลากรของเราด้านนี้เป็นที่ยอมรับทั้งในและต่างประเทศซึ่งแทบจะเป็นไปไม่ได้เลย

อีกเรื่องที่ไม่ได้กล่าวมากในแผนเลยคือเรื่องวิจัยและพัฒนาดิจิทัล (R&D)  ผมยังมองไม่เห็นว่าประเทศจะเป็นผู้นำด้านนี้ได้อย่างไรถ้าเราขาดแผน  R&D ที่จะต้องเชื่อมโยงกับกระทรวงวิทยาศาสตร์ กระทรวงศึกษาธิการและหน่วยงานอื่นๆ แต่ในแผนมีการกล่าวสั้นๆเรื่องนี้เพียงเล็กน้อยเช่นในยุทธศาสตร์ที่ 2 ซึ่งกล่าวถึงการจัดให้มีทุนสนับสนุนงานนวัตกรรมบริการขนาดใหญ่ที่เป็นบริการพื้นฐาน ถ้าเราจะสร้างเศรษฐกิจดิจิทัลอย่างแท้จริง เรื่อง R&D ควรจะแยกมาเป็นยุทธศาสตร์เฉพาะหนึ่งด้านและมีการทำอย่างจริงจัง และต้องเป็นงบที่สูงมาก

สุดท้ายพูดถึงกลไกการขับเคลื่อนแผนนี้ ผมยังมองไม่ออกว่าการจะเปลี่ยนกระทรวงไอซีทีให้เป็นกระทรวงดิจิทัลเพื่อพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม และมีการจัดตั้งหน่วยงานใหม่ 2 หน่วยงานคือ สำนักงานคณะกรรมการดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ และสำนักงานส่งเสริมเศรษฐกิจดิจิทัล จะมาช่วยกำหนดนโยบายต่างๆเหล่านี้สำเร็จได้อย่างไร เพราะที่ผ่านมากระทรวงไอซีทีก็ขาดบุคลากรที่เข้มแข็งเข้าใจและทันในโลกเทคโนโลยีดิจิทัล กระทรวงแทบไม่มีอำนาจสั่งงานหรือขอความร่วมมือจากหน่วยงานอื่นๆนัก ส่วนหนึ่งก็เพราะกระทรวงอาจขาดบทบาทของผู้นำทางความคิดที่เป็นที่ยอมรับให้หน่วยงานอื่นๆเชื่อถือและทำตาม แม้จะมีความพยายามจะตั้งหน่วยงานใหม่อีกสองหน่วย ถ้ายังเป็นรูปแบบราชการต้องใช้คนเก่าๆในระบบราชการมาทำงานก็ไม่ต่างจากเดิม ที่สำคัญที่สุดภาคราชการนั้นละครับที่ยังไม่เป็นดิจิทัล ถ้าเราจะทำ Digital Economy จริงๆให้สำเร็จ สอดคล้องกับแผนปฎิรูปประเทศ 20 ปีของรัฐบาลพลเอกประยุทธ์ มันถึงเวลาที่ต้องปฎิวัติระบบราชการครับ ต้องปรับเปลี่ยนกรมกองต่างๆ อาจต้องมีการตั้งกระทรวงต่างๆใหม่เหมือนกับสมัยรัชกาลที่ 5 ละครับ เผลอๆเราอาจต้องมีกระทรวงแห่งอนาคตเช่นเดียวกับบางประเทศ และกระทรวงก็ต้องปรับเปลี่ยนให้ง่ายตามยุคตามสมัย นั้นละครับถึงจะเปลี่ยนประเทศเราสู่  Digital Economy ได้

ธนชาติ นุ่มนนท์
นายกสมาคมเทคโนโลยีสารสนเทศไทย
ผู้อำนวยการ IMC Institute

(ความคิดเห็นนี้เป็นความเห็นส่วนตัวนะครับ)
Advertisements

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s